Hầu hết trader đều không thực sự hiểu tầm quan trọng của tâm lý giao dịch cho đến khi họ trở nên kiệt sức vì liên tục nhảy hệ thống, thử hết chiến lược này đến chiến lược khác, và cuối cùng buộc phải dừng lại để tìm một con đường khác. Chính ở thời điểm đó, nhiều người mới nhận ra rằng tâm lý giao dịch mới là chìa khóa thật sự của thành công trong trading… hoặc họ bỏ cuộc hoàn toàn.
Vì vậy, nếu bạn muốn tiết kiệm thời gian, công sức và cả những cơn đau đầu không cần thiết, hãy bắt đầu nghiêm túc với việc rèn luyện tâm lý giao dịch. Đây là những điều mà tôi ước gì mình đã biết ngay từ những ngày đầu bước vào thị trường.
1. Hãy bắt đầu từ cách bạn đối diện với những lệnh thua
Rất nhiều trader thậm chí không muốn nhìn lại những lệnh thua của mình. Họ né tránh chúng, khó chịu với chúng, hoặc coi chúng như bằng chứng cho thấy mình “không đủ giỏi”.
Nhưng sự thật là: những lệnh thua chính là chìa khóa cho sự tiến bộ trong trading.
Hãy tự hỏi bản thân: bạn cảm thấy thế nào khi nhìn lại một lệnh thua? Bạn tránh né nó? Bạn tức giận? Hay bạn dành thời gian mỗi tuần để đào sâu, phân tích và học hỏi từ nó?
Nếu nhìn sâu hơn vào tâm lý của mình, bạn có đang coi lệnh thua như một sự xúc phạm đến trí thông minh cá nhân không? Hay vì bạn đang mạo hiểm quá nhiều tiền nên cảm xúc bị khuếch đại? Hay còn một nguyên nhân nào khác?
Bạn chỉ thực sự bắt đầu tiến bộ khi bạn có thể đối diện thẳng thắn với những lệnh thua và học từ chúng. Biết đâu, có những lệnh thua không hề “tệ” như bạn nghĩ — chúng có thể là những lệnh chất lượng cao, chỉ đơn giản là không gặp may.
2. Hãy tự hỏi: Vì sao bạn thực sự đến với trading?
Rất nhiều người bước vào trading với mong muốn kiếm tiền nhanh. Nhưng như bạn có lẽ đã nhận ra, trading là tất cả… trừ việc dễ dàng.
Vì vậy, hãy thành thật với bản thân và tự hỏi: điều gì thực sự thu hút bạn ở trading?
Cá nhân tôi bị cuốn hút bởi trading vì tôi say mê tâm lý con người phía sau mỗi quyết định, và sự sáng tạo cần có để xây dựng một chiến lược giao dịch hiệu quả.
Nếu bạn nghĩ rằng mình sẽ làm giàu sau một đêm, bạn sẽ sớm vỡ mộng. Con đường phía trước có thể rất dài, và bạn chỉ có thể đi tiếp nếu bạn có một lý do đủ mạnh để không bỏ cuộc.
Hãy hỏi “vì sao” nhiều lần.
Vì sao bạn muốn trở thành trader giỏi? Để được tự do đi lại.
Vì sao bạn muốn đi lại? Để tạo ra ký ức.
Vì sao bạn muốn tạo ra ký ức?
…
Bạn sẽ ngạc nhiên với câu trả lời cuối cùng.
3. Những người xung quanh đang ảnh hưởng đến trading của bạn như thế nào?
Có một câu nói rất nổi tiếng:
“Bạn là trung bình của 5 người mà bạn dành nhiều thời gian nhất.” — Jim Rohn
Hãy dành một chút thời gian nhìn lại những người bạn thường xuyên tiếp xúc. Họ không nhất thiết phải là trader, nhưng tốt nhất là những người sống tích cực, thành công trong lĩnh vực của họ và khuyến khích người khác phát triển.
Khi bạn ở gần những người vui vẻ, có động lực và biết chịu trách nhiệm cho cuộc sống của mình, khả năng cao bạn cũng sẽ trở thành như vậy.
Tôi không phán xét. Có những người chọn phàn nàn và đóng vai nạn nhân, và họ có quyền làm thế. Trạng thái đó mang lại cho họ một cảm giác nào đó. Nhưng nếu bạn đang đọc những dòng này, có lẽ bạn muốn kiểm soát cuộc đời mình, thay vì chỉ than phiền về nó.
Hãy nhìn thẳng vào thực tế: nếu những người xung quanh không phải kiểu người bạn ngưỡng mộ, hãy cân nhắc việc mở rộng mối quan hệ. Không cần cắt đứt hoàn toàn, nhưng hãy giảm bớt thời gian dành cho những năng lượng tiêu cực.
4. Bạn có thật sự hình dung được bản thân mình thành công?
Nhiều người nghĩ rằng ai cũng có thể tưởng tượng mình thành công. Thực tế thì không.
Nếu bạn có thể hình dung rõ ràng bản thân mình là một trader thành công, bạn là người may mắn. Rất nhiều người không làm được điều đó — và tôi từng là một trong số họ.
Khi bạn không thể hình dung mình thành công, rất có thể có một niềm tin giới hạn sâu bên trong đang cản trở bạn. Những niềm tin này thường bắt nguồn từ tổn thương trong quá khứ.
Bạn có thể cần thời gian để đào sâu và nhận diện chúng. Một số người sử dụng các công cụ như visualization hoặc “mind movie” để tập luyện khả năng này.
5. Hãy học cách ghi nhận những chiến thắng của mình
Thỉnh thoảng tôi nghe một trader nói: “Năm vừa rồi tôi chỉ kiếm được 3%.”
Phản ứng đầu tiên của tôi thường là… “Khoan đã, cái gì cơ?”
Có những quỹ quản lý hàng triệu đô nhưng còn không đạt được mức lợi nhuận đó.
Đừng xem nhẹ kết quả của mình. Đúng, nếu bạn giao dịch tài khoản nhỏ thì 3% chưa đủ để sống. Nhưng đó là một khởi đầu rất tốt. Hơn 90% trader thua lỗ và cháy tài khoản. Nếu bạn có lợi nhuận, bạn chỉ cần tiếp tục cải thiện kỹ năng.
Đừng trao quyền kiểm soát của mình cho người khác bằng cách phủ nhận thành quả của chính bạn.
6. Hiểu về xu hướng thiên lệch tiêu cực của bản thân
Phần lớn con người có xu hướng nghĩ đến điều xấu trước tiên. Điều này hoàn toàn tự nhiên và là di sản từ quá khứ sinh tồn của loài người.
Trong trading, thiên lệch này thể hiện qua những suy nghĩ như:
“Lệnh này chắc không đi đâu.”
“Mình chốt lời sớm cho chắc.”
“Broker đang quét stop của mình.”
Nhận thức được xu hướng này là bước đầu tiên để thay đổi nó. Hãy quan sát xem bạn nghiêng về tiêu cực hay quá lạc quan, và học cách cân bằng.
7. Thói quen và quy trình quan trọng hơn hệ thống giao dịch
Người mới thường tin rằng chỉ cần một chiến lược tốt là sẽ thành công. Nhưng thực tế, thói quen và quy trình mới là nền tảng lâu dài.
Việc xây dựng thói quen giúp bạn duy trì những việc quan trọng như kiểm tra lại chiến lược, ghi nhật ký, đánh giá hiệu suất và học hỏi liên tục. Một quy trình rõ ràng sẽ giúp bạn biết chính xác mình đang sai ở đâu — chiến lược hay tâm lý.
8. Đam mê thật sự của bạn là gì?
Bạn có cần đam mê trading để thành công không? Tôi tin là có.
Hoặc ít nhất, bạn cần một đam mê lớn hơn mà trading có thể hỗ trợ. Khi bạn có một lý do đủ mạnh để tiếp tục, bạn sẽ không dễ bỏ cuộc trong những giai đoạn khó khăn.
9. Loại bỏ những áp lực không cần thiết khỏi trading
Rất nhiều người tự đặt áp lực lên mình bằng cách nghỉ việc sớm hoặc đặt mục tiêu phi thực tế. Trading không phải là một con đường có thể đoán trước.
Hãy giảm áp lực, tạo không gian cho bản thân phát triển. Điều này sẽ giúp bạn tiến bộ nhanh hơn rất nhiều.
Kết luận
Đây là 9 bài học về tâm lý giao dịch mà tôi ước gì mình biết sớm hơn. Khi mới bắt đầu, tôi chỉ tập trung vào hệ thống và tiền bạc. Nhưng theo thời gian, tôi nhận ra rằng tâm lý giao dịch mới là nền tảng thật sự.
Hệ thống giao dịch chỉ là thứ yếu.
Rất thứ yếu.
Nếu bạn muốn đi nhanh hơn trên con đường trading, hãy học từ những sai lầm này — và bắt đầu từ chính tâm lý của mình.